achtergrond

De gemeente Amsterdam gaat de komende jaren 200 km kademuur en honderden bruggen vernieuwen. Dit gebeurt in het kader van het Actieplan Bruggen en Kademuren. In april 2020 stelde het College van B&W daartoe het Programmaplan Bruggen en Kademuren ‘Herstellen en verbinden’ vast. De betroffen kades en bruggen worden getoond op blz 9 van het programmaplan. De eerste kades die worden aangepakt staan op de website van de gemeente.

In dit programmaplan stelt de gemeente op blz 22 dat “bij het vernieuwen van kademuren op dit moment meestal geen technische oplossing beschikbaar is om bomen te behouden. Bomen staan dicht op de kade en juist de oude en monumentale bomen zijn te fors om levensvatbaar verplant te kunnen worden. Dit betekent helaas dat we bij vernieuwingsprojecten de bomen moeten kappen.”

In de Verordening Bruggen en Kademuren heeft de gemeente geregeld dat kapvergunningen niet meer voor elke boom afzonderlijk hoeven te worden aangevraagd.

In augustus heeft de gemeente een kapvergunning aangevraagd voor een onbekend aantal kades, in elk geval voor de Leliegracht en de Herengracht ter hoogte van de Raadhuisstraat. De gemeente heeft deze kapvergunning niet gepubliceerd op haar website. Bewoners van de de Leliegracht en de Herengracht werden op 23 juli 2020 per brief door de gemeente geïnformeerd over de kap van de bomen op hun rakken.

Er zijn alternatieve technieken met boombehoud

Kadewandvernieuwing kan echter prima plaatsvinden met behoud van de bomen. Dit is bijvoorbeeld door Boskalis i.s.m. Huib Sneep gedaan in Schiedam, zie dit artikel en dit filmpje. Deze technieken zijn bovendien goedkoper.

In het kader van een innovatiepartnerschap presenteerde de combinatie Kade 2.020 op een gemeentelijke voorlichtingsavond in Pakhuis de Zwijger (v/a 26’15”) een kadewandvernieuwingsmethode ‘Easy Flow’ waarmee bomen behouden kunnen blijven. Ook de combinatie G-kracht gaf aan dat boombehoud uitgangspunt is geweest bij het ontwerp van haar innovatieve techniek.

Ook los van het innovatiepartnerschap heeft de gemeente twee ingenieursbureaus gevraagd om te onderzoeken of kadewandvernieuwing met boombehoud mogelijk is. De gemeente heeft deze onderzoeken niet gepubliceerd, maar wij weten dat tenminste één ervan een bomensparende techniek presenteert.

De Vereniging Vrienden van de Amsterdamse Binnenstad heeft op 18 november een alternatieve techniek aan het College gepresenteerd, de Methode De Beaufort. Deze spaart niet alleen de bomen, maar doet ook recht aan het monumentale karakter van de kademuren, door niet sloop & nieuwbouw, maar behoud & herstel als uitgangspunt te nemen.

Ondanks al deze mogelijkheden vereist de gemeente boombehoud niet in haar aanbesteding van de kademuurvernieuwing. De werkgroep Behoud Beeldbepalende Bomen eist dat dit wel gebeurt. Het is eeuwig zonde om nu de bomen te vergeten.

Historisch stadsbeeld

De gemeentelijke website vermeldt: “Veel straten en grachten zijn beplant met bomen. Het is een van de redenen waarom de UNESCO in 2010 de historische binnenstad van Amsterdam heeft uitgeroepen tot Werelderfgoed.”

Na de vernieuwing van een kadewand wil de gemeente een iepensoort terugplanten die kleiner blijft en een vorm heeft die niet in het historische straatbeeld past. Het gaat om de soort Ulmus New Horizon. In het centrum staan van oudsher iepen met weelderige kronen, zoals de Ulmus Hollandica.

Koelte, schone lucht, wateropname

De gemeentelijke Bomenverordening stelt: “In een duurzame stad is een gezond bomenbestand belangrijk, naast een prettig leefklimaat, zorgen bomen ook voor verkoeling en wateropname.”

Grote bomen spelen een cruciale rol in het gemeentelijke klimaatadaptatiebeleid als vastgelegd in het Coalitieakkoord. In de Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie Amsterdam (te verschijnen in 2021) zal worden afgesproken dat “klimaatadaptatie consequent meegenomen wordt bij onder andere ruimtelijk beleid, gebiedsontwikkeling, uitvoeringsagenda’s, duurzaamheidsprogramma’s, bouw, vervanging en onderhoud.”

De steeds warmere zomers vragen om natuurlijke koeltebronnen. Het kappen van grote, schaduwgevende bomen in de stad is daarom in strijd met het coalitiebeleid. Dit geldt ook voor het uitvoeren van de kademuurvernieuwing op een manier die verhindert dat de nieuw te planten bomen ooit tot volle wasdom komen.

Ter illustratie van de impact die de kap van de bomen zal hebben, zie deze hittekaart. De groenomcirkelde delen op de hittekaart laten zien dat de Leliegracht en de Herengracht (waar nu grote bomen staan) koele plekken in de binnenstad vormen. In tegenstelling tot plekken waar de kademuurvernieuwing gepaard is gegaan met bomenkap en het terugplaatsen van kleinere bomen van een ander, smaller type, zoals aan de noordzijde van de Egelantiersgracht bij de Lijnbaansgracht, op het Singel bij de Torensluis, en op de Prinsengracht tussen Leidsestraat en Spiegelgracht.

Voor het leefklimaat zijn bomen bovendien belangrijk omdat zij schone lucht produceren en geluid dempen. Een boom van 20-25 m hoog met een kroonvolume van 4000 m3 (huidige situatie) is niet te vergelijken met een boom van 15 m hoog met een kroonvolume van 2000 m3 of een boom van 10 m met slechts 500 m3 kroonvolume (situatie na de kademuurvernieuwing op de nu geplande wijze). Onder de huidige plannen verliest de grachtengordel te veel kroonvolume. De teruggeplante bomen zullen wegens gebrek aan ruimte voor de wortels nooit het volume van de oude bomen bereiken. Zeker niet als de terug te planten bomen verder uit elkaar worden gezet, conform de huidige plannen, wat bovendien vanuit cultuurhistorisch oogpunt onwenselijk is. Met de kap van de bomen gaat bovendien een enorme hoeveelheid biomassa verloren.